Szanowny Panie Ministrze! Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach
Szanowny Panie Ministrze! Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (DzU nr 162, poz. 1118 ze zm.) określa warunki nabywania prawa do świadczeń pieniężnych z ubezpieczeń emerytalnego i rentowych, zasady ustalania wysokości świadczeń oraz zasady i tryb przyznawania oraz wypłaty świadczeń. W myśl art. 109 ust. 1 ww. ustawy wysokość emerytury określonej w art. 53 oraz renty na wniosek emeryta lub rencisty ulega ponownemu ustaleniu na zasadach określonych w art. 110-113. W przypadku gdy w wyniku ponownego przeliczenia emerytura lub renta jest niższa świadczenie przysługuje w dotychczasowej wysokości. Wysokość tych świadczeń oblicza się ponownie od podstawy wymiaru ustalonej w myśl art. 15, jeżeli do jej obliczenia wskazano podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne lub emerytalne i rentowe na podstawie przepisów prawa:
- z liczby kolejnych lat i w okresie wskazanym do ustalenia poprzedniej podstawy wymiaru świadczenia,
- z kolejnych 10 lat kalendarzowych wybranych z 20 lat kalendarzowych, poprzedzających bezpośrednio rok kalendarzowy, w którym zgłoszono wniosek o ponowne ustalenie emerytury lub renty, z uwzględnieniem art. 116,
- z 20 lat kalendarzowych wybranych z całego okresu podlegania ubezpieczeniu, przypadających przed rokiem zgłoszenia wniosku o ponowne ustalenie emerytury lub renty,
- a wskaźnik wysokości podstawy wymiaru jest wyższy od poprzednio obliczonego.
Zgodnie z obowiązującymi przepisami podstawowym dowodem niezbędnym do obliczenia podstawy wymiaru emerytury jest zaświadczenie zakładu pracy o zatrudnieniu i wynagrodzeniach otrzymywanych w latach kalendarzowych lub legitymacja ubezpieczeniowa z wpisami tych wynagrodzeń. Potwierdza to m.in. § 20 i 21 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń (DzU nr 10, poz. 40, ze zm.). Jeżeli tych dokumentów, potwierdzających wysokość płac, osoba zainteresowana nie posiada, powinna dotrzeć do instytucji przechowującej akta osobowo-płacowe zlikwidowanych jednostek państwowych, w których pracowała. Dokumentację osobowo-płacową zlikwidowanych przedsiębiorstw państwowych powinien przejąć ich następca prawny albo organ założycielski lub nadrzędny. Następcami prawnymi mogą być m.in. przedsiębiorstwa państwowe, które powstały w wyniku zmian organizacyjnych (przekształceń lub restrukturyzacji) lub spółki prawa cywilnego albo handlowego - po sprywatyzowanych przedsiębiorstwach. W przypadku gdy tych następców brak, dokumentacji należy szukać w organach założycielskich albo nadrzędnych nad byłymi zakładami pracy, ponieważ prawo zobowiązało je do przyjmowania, zabezpieczenia i udostępniania zainteresowanym dokumentacji osobowo-płacowej. Rozporządzenie ministra pracy i polityki socjalnej z dnia 16 maja 1991 r. w spsrawie wzorów i trybu wystawiania legitymacji ubezpieczeniowych (DzU nr 51, poz. 223) wprowadziło dopiero obowiązek dokonywania przez zakłady pracy wpisów o zarobkach w legitymacjach ubezpieczeniowych, które według obowiązujących na tamte czasy przepisów prawnych, począwszy od lat 70., nie musiały tego dokonywać.
Idąc dalej, na podstawie rozporządzenia ministra nauki, szkolnictwa wyższego i techniki z dnia 25 lipca 1984 r. w sprawie zasad klasyfikowania i kwalifikowania dokumentacji oraz zasad i trybu przekazywania materiałów archiwalnych do archiwów państwowych (DzU nr 41, poz. 216) listy płac lub karty zbiorcze płac traktowane jako dokumentacja niearchiwalna podlegały obowiązkowi przechowywania przez okres 12 lat, a po upływie niniejszego czasu procesowi brakowania na podstawie udzielonego odpowiedniemu zakładowi pracy zezwolenia. Tymczasem zdarzają się przypadki, w których oddziały Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jak choćby w Ostrowie Wlkp., odmawiają przeprowadzania ponownego przekazania wysokości podstawy wymiaru emerytury lub renty osobom zainteresowanym w myśl przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS z powodu braku posiadania przez nich zaświadczeń o wysokości osiągniętych zarobków wystawianych przez zakłady pracy ze względu na brak istnienia u nich dokumentacji płacowej za niektóre lata wymaganych do ustalenia wysokości tych świadczeń.
Mając na względzie wyżej wymienione sytuacje, akty prawne i inne, w tym pismo wiceprezesa ZUS z dnia 14 lipca 1999 r. o sygn. Sen-7207-14/99, mówiące o zaświadczeniach o wysokości wynagrodzeń, które mogą być wydane na podstawie akt osobowych i danych w nich zawartych, tj. w umowie o pracę lub pismach zawierających stałe składniki płacowe (wynagrodzenie zasadnicze lub stałe dodatki), a w przypadku wynagrodzenia określonego stawką godzinową, gdy zachowały się dane dotyczące ilości godzin, jaką pracownik faktycznie przepracował w danym okresie, uprzejmie proszę pana ministra o udzielenie odpowiedzi na nurtujące mnie pytania:
1. Czy pan minister może wyjaśnić, w jaki sposób osoba poszkodowana przez swój były zakład pracy, jak np. WSK-PZL KALISZ SA, który zgodnie z obowiązującymi przepisami nie wydał odpowiedniego zaświadczenia, pomimo istnienia dowodów tej osoby na wykonywanie pracy w tymże zakładzie w określonym czasie, jak np. umowy o pracę czy stałych angaży, może udowodnić przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych możliwość osiąganych wynagrodzeń, zważywszy na brak posiadania zakładowej właściwej dokumentacji płacowej i wydanego na tej podstawie wymaganego zaświadczenia w celu ponownego ustalenia wysokości podstawy wymiaru świadczenia emerytalnego lub rentowego?
2. Czy pan minister nie uważa, iż przypadki, w których zainteresowani, nie znajdując dowodów potwierdzających wysokość wynagrodzeń z określonych lat, m.in. dlatego że były pracodawca nie przekazał dokumentacji płacowej do jednostki przechowalniczej lub zniszczono je po upływie obowiązkowego czasu przetrzymywania, nie mogąc w ten sposób ich udokumentować, w celu ustalenia podstawy wymiaru emerytury czy kapitału początkowego, nie tylko zaprzeczają art. 125 ust. 1 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, mówiącemu o obowiązku pracodawcy do wydawania pracownikowi lub organowi rentowemu zaświadczeń niezbędnych do ustalenia prawa do świadczeń i ich wysokości, ale naruszają też konstytucyjną zasadę równości obywateli wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP)?
3. Czy zdaniem pana ministra liczba lat angaży osoby zainteresowanej potwierdzona przez dany zakład pracy, w której pracowała, pomimo nieistnienia zakładowej dokumentacji płacowej, będącej podstawą do wydania zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń w żądanym okresie, może być uznana przez organy ZUS w celu ponownego nieraz korzystnego dla tejże osoby przeliczenia wysokości podstawy wymiaru świadczenia emerytalnego, tym bardziej że byłe Ministerstwo Pracy i Polityki Socjalnej dopuściło możliwość udowadniania zarobków ww. zaświadczeniami zakładów pracy wystawionymi na podstawie angaży, czyli stałych wynagrodzeń niezależnych od zmiennych wielkości?
4. Czy pan minister w porozumieniu z prezesem ZUS uznają za stosowne i konieczne podjęcie działań zmierzających do pozytywnego uregulowania tak ważnego z punktu widzenia interesu społecznego powyższego problemu?
Z poważaniem
Poseł Renata Szynalska
Kalisz, dnia 6 stycznia 2003 r.