Szanowny Panie Ministrze! Konstytucja RP z 2 kwietnia 1997 r. przewiduje w art. 32,
Szanowny Panie Ministrze! Konstytucja RP z 2 kwietnia 1997 r. przewiduje w art. 32, że wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Nadto w art. 69 przewiduje, iż władze publiczne udzielają osobom niepełnosprawnym, zgodnie z ustawą, pomocy w zabezpieczeniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej.
Niestety, trudno zgodzić się ze stwierdzeniem udzielania osobom niepełnosprawnym pomocy, szczególnie w zakresie komunikacji społecznej. Chodzi tutaj bowiem o znowelizowane przepisy ustawy z dnia 20 czerwca 1992 r. u uprawnieniach do ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego (tekst pierwotny: DzU z 1992 r. nr 54, poz. 254, t. jedn.: DzU z 2002 r. nr 175, poz. 1440). W zapisach ustawy uznano, iż za osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji uważać należy osoby całkowicie niezdolne do pracy oraz niezdolne do samodzielnej egzystencji, w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, albo posiadające znaczny stopień niepełnosprawności, w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych bądź inwalidów I grupy, jeżeli orzeczenie o zaliczeniu do I grupy inwalidzkiej nie utraciło mocy. Nadto ustawa wprowadziła zapis, że o ile jest mowa o dzieciach i młodzieży dotkniętych inwalidztwem lub niepełnosprawnych, należy przez to rozumieć dzieci i młodzież dotknięte inwalidztwem lub niepełnosprawne do ukończenia 24 roku życia oraz studentów dotkniętych inwalidztwem lub niepełnosprawnych do ukończenia 26 roku życia.
Ustawodawca zapomniał, iż problem niepełnosprawności nie ustaje po osiągnięciu dojrzałości, co więcej, jeśli chodzi o osoby niepełnosprawne z powodu upośledzeń umysłowych, uznać można, że dojrzałości umysłowej nie osiągają one nigdy!
Na mocy cytowanej ustawy ulgi, jakie przysługują osobom niepełnosprawnym, to:
- ulga 49% przy przejazdach środkami publicznego transportu zbiorowego kolejowego w pociągach osobowych oraz autobusowego w komunikacji zwykłej na podstawie biletów jednorazowych, są uprawnione osoby niezdolne do samodzielnej egzystencji,
- do ulgi 37% przy przejazdach środkami publicznego transportu zbiorowego kolejowego oraz autobusowego na podstawie biletów jednorazowych lub miesięcznych imiennych są uprawnione osoby niewidome, jeśli nie są uznane za osoby niezdolne do samodzielnej egzystencji,
- do ulgi 95% przy przejazdach środkami publicznego transportu zbiorowego kolejowego oraz autobusowego na podstawie biletów jednorazowych jest uprawniony przewodnik lub opiekun towarzyszący w podróży osobie niewidomej albo osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji,
- do ulgi 78% przy przejazdach środkami publicznego transportu zbiorowego kolejowego oraz autobusowego są uprawnione następujące osoby:
1) dzieci i młodzież dotknięte inwalidztwem lub niepełnosprawne - na podstawie biletów jednorazowych lub miesięcznych imiennych,
2) jedno z rodziców lub opiekun dzieci i młodzieży dotkniętych inwalidztwem lub niepełnosprawnych - na podstawie biletów jednorazowych.
Uprawnienie to obejmuje wyłącznie przejazd z miejsca zamieszkania lub miejsca pobytu do przedszkola, szkoły, szkoły wyższej, placówki opiekuńczo-wychowawczej, placówki oświatowo-wychowawczej, specjalnego ośrodka szkolno-wychowawczego, specjalnego ośrodka wychowawczego, ośrodka umożliwiającego dzieciom i młodzieży spełnianie obowiązku szkolnego i obowiązku nauki, ośrodka rehabilitacyjno-wychowawczego, domu pomocy społecznej, ośrodka wsparcia, zakładu opieki zdrowotnej, poradni psychologiczno-pedagogicznej, w tym poradni specjalistycznej, a także na turnus rehabilitacyjny i z powrotem.
Zapisy takie z całą stanowczością pozbawiają osoby niepełnosprawne po ukończeniu 24 roku życia o stopniu niepełnosprawności lekkim lub umiarkowanym korzystania z bezpłatnych form rehabilitacji prowadzonych w ośrodkach rehabilitacyjno-wychowawczych, domach pomocy społecznej, ośrodkach wsparcia, zakładach opieki zdrowotnej, poradniach psychologiczno-pedagogicznych, w tym poradniach specjalistycznych!
Koszt dojazdu do tych form pomocy jest tak wysoki, iż osoby niepełnosprawne nie korzystają z pomocy, gdyż przy swoich rentach socjalnych lub ich braku, w przypadku osób niepełnosprawnych z lekkim stopniem, koszt dojazdu na zajęcia proponowane w tych formach jest zbyt wysoki.
Aby w pełni zobrazować sytuację, która ma miejsce, posłużę się przykładem Środowiskowego Domu Samopomocy dla Osób z Zaburzeniami Psychicznymi. Ośrodek ten jest zgodnie z ustawą o ochronie zdrowia psychicznego i ustawą o pomocy społecznej ośrodkiem wsparcia. Ustawa o pomocy społecznej (t. jedn. DzU z 1998 r. nr 64, poz. 414) określa, iż ilekroć jest mowa o ośrodkach wsparcia - oznacza to środowiskowe formy pomocy półstacjonarnej służące utrzymaniu osoby w jej naturalnym środowisku i przeciwdziałaniu instytucjonalizacji, a w szczególności: środowiskowe domy samopomocy, dzienne domy pomocy, noclegownie, ośrodki opiekuńcze.
Z ośrodków wsparcia korzystają osoby po osiągnięciu 18 roku życia, cenzusu wiekowego jeśli chodzi o długość korzystania z rehabilitacji nie ma. Nadto wydaje się celowe i konieczne objęcie rehabilitacją zawodową i społeczną właśnie osoby po 18 roku życia, a co za tym idzie również osoby po 24 roku życia. Środowiskowe domy samopomocy świadczą usługi dla osób niepełnosprawnych bezpłatnie! Mają często w swym obszarze działania zarówno miasto, jak i gminę. I zaznaczyć tu należy wyraźnie, że osoby niepełnosprawne o stopniu lekkim i umiarkowanym, o ile mieszkają w miejscowości, w której znajduje się ośrodek, korzystają z tych form pomocy w pełni bezpłatnie, gdyż często uchwałą rad miasta są zwolnione od ponoszenia jakichkolwiek ciężarów finansowych za dojazd do ośrodków wsparcia, o tyle mieszkańcy gminy nie mają tej możliwości.
Aby w pełni zobrazować sytuację, zaznaczam, że koszt dojazdu osoby niepełnosprawnej np. ze stopniem umiarkowanym z miejscowości oddalonej od ośrodka wsparcia o 30 km wynosi 277 zł miesięcznie przy rencie socjalnej 418 zł miesięcznie! Wniosek nasuwa się sam - osoby niepełnosprawne nie korzystają z tych form proponowanej im pomocy, gdyż nie są w stanie udźwignąć ciężaru finansowego dojazdu do tych ośrodków! Przykre jest to, że pozbawia się te osoby możliwości korzystania z rehabilitacji przez takie zapisy w ustawie.
Warte wyjaśnienia jest także to, iż usługi świadczone przez ośrodki wsparcia to:
- rehabilitacja społeczna,
- rehabilitacja zawodowa,
- rehabilitacja zdrowotna.
Niepotrzebne jest zatem wyjaśnianie, jak ważne dla tych osób jest korzystanie z tych form pomocy, która sprawia, że ich życie jest godne i czują się potrzebne, gdyż pełnią ważne dla nich role społeczne.
To wszystko wydaje się być na tyle paradoksalne, że zapisy ustawy o ulgowych przejazdach nie korelują z przyjętą przez Sejm RP Kartą Praw Osób Niepełnosprawnych (MP z dnia 13 sierpnia 1997 r.), w której to karcie przewidziano, że osoby niepełnosprawne, czyli osoby, których sprawność fizyczna, psychiczna lub umysłowa trwale lub okresowo utrudnia, ogranicza lub uniemożliwia życie codzienne, naukę, pracę oraz pełnienie ról społecznych, zgodnie z normami prawnymi i zwyczajowymi mają prawo do niezależnego samodzielnego i aktywnego życia oraz nie mogą podlegać dyskryminacji. Sejm określił, iż oznacza to w szczególności prawo osób niepełnosprawnych do:
- dostępu do dóbr i usług umożliwiających pełne uczestnictwo w życiu społecznym,
- dostępu do leczenia i opieki medycznej, wczesnej diagnostyki, rehabilitacji i edukacji leczniczej, a także do świadczeń zdrowotnych uwzględniających rodzaj i stopień niepełnosprawności,
- dostęp do wszechstronnej rehabilitacji mającej na celu adaptację społeczną,
- pomocy psychologicznej, pedagogicznej i innej pomocy specjalistycznej umożliwiającej rozwój, zdobycie i podniesienie kwalifikacji ogólnych i zawodowych.
Te przepisy znajdują odzwierciedlenie w działalności ośrodków wsparcia, jednak zaznaczyć należy wyraźnie, iż osoby niepełnosprawne w stopniu lekkim i umiarkowanym zaprzestały korzystania z tych form, gdyż nie są w stanie zapłacić za dojazd do tych ośrodków, zamykając się w swoim świecie i popadając w marazm, niezrozumienie, degradację społeczną!
Biorąc pod uwagę obchody Europejskiego Roku Osób Niepełnosprawnych, pragnę zwrócić uwagę na niespójność zapisów ustawowych w tym zakresie. Nadto pomoc tym osobom w dotarciu na rehabilitację byłaby ogromnym wkładem w proces przywracania tych osób społeczności i godnego ich życia.
Zapytuję zatem pana ministra, czy możliwa jest zmiana obowiązującego stanu prawnego dotyczącego ulg w korzystaniu przez osoby niepełnosprawne z lekkim i umiarkowanym stopniem niepełnosprawności z transportu publicznego zarówno kolejowego, jak i autobusowego? Zaznaczam, iż chodzi tu w szczególności o zmianę art. 5 ust. 1 pkt 5 ustawy o uprawnieniach do ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego. Czy możliwe jest wprowadzenie zapisu, iż ulga 78% na przejazdy celowe dotyczy wszystkich osób mających orzeczoną niepełnosprawność pod warunkiem korzystanie przez te osoby z którejkolwiek formy rehabilitacji i pod warunkiem okazania dokumentu potwierdzającego korzystanie z tych ośrodków?
Zmiana tych przepisów spowodowałaby spójność w zapisach Konstytucji RP, Karty Praw Osób Niepełnosprawnych, ustawy o pomocy społecznej, ustawy o ochronie zdrowia psychicznego itp. Nadto byłaby wielkim wkładem w proces rehabilitacji osób niepełnosprawnych.
Z wyrazami szacunku
Poseł Bogusława Towalewska
Warszawa, dnia 28 marca 2003 r.