Niniejszym zwracam się do pana premiera z uprzejmą prośbą o wyjaśnienie zasad opodatkowania dochodów
Niniejszym zwracam się do pana premiera z uprzejmą prośbą o wyjaśnienie zasad opodatkowania dochodów osiąganych przez osoby fizyczne w wyniku zawierania kontraktów terminowych typu swap walutowy, czyli transakcji w zakresie pochodnych instrumentów zabezpieczających przed ryzykiem walutowym i ryzykiem stopy procentowej.
Stan faktyczny.
W praktyce życia gospodarczego, coraz częściej są zawierane przez osoby fizyczne nieprowadzące działalności gospodarczej, działające bezpośrednio lub za pośrednictwem wyspecjalizowanych podmiotów, kontrakty terminowe typu swap walutowy, czyli umowy w zakresie pochodnych instrumentów zabezpieczających przed ryzykiem walutowym i ryzykiem stopy procentowej.
Kontrakt terminowy jest to kontrakt zawarty pomiędzy nabywcą a sprzedającym na realizację transakcji w przyszłości po cenie wynegocjowanej w dniu dzisiejszym. Na jego podstawie jedna strona (nabywca) zobowiązuje się zapłacić ustaloną cenę po dostarczeniu przedmiotu kontraktu. Druga strona (sprzedawca) kontraktu zobowiązuje się do dostarczenia w określonym terminie przedmiotu kontraktu. Przedmiot kontraktu (akcja, obligacja lub inny towar) odgrywa tu rolę instrumentu podstawowego/bazowgo, na który jest wystawiany sam kontrakt. Z tego powodu kontrakty terminowe często są nazywane instrumentami pochodnymi/derywatami.
Transakcje takie mogą dotyczyć przykładowo: (i) walutowych transakcji terminowych, (ii) umów o przyszłą stawkę procentową, (iii) transakcji kupna/sprzedaży opcji walutowych call i put, (iv) transakcji kupna/sprzedaży opcji na stopy procentowe, (v) umów o zamianę stóp procentowych.
Niezależnie od rodzaju umowy istotą umów w zakresie pochodnych instrumentów zabezpieczających przed ryzykiem walutowym i ryzykiem stopy procentowej nie jest najczęściej faktyczne zakup lub sprzedaż przedmiotu kontraktu.
W większości wypadków nie dochodzi do spełnienia faktycznych świadczeń przez strony kontraktu terminowego, ale przekazywana jest tylko różnica netto obu płatności. W zależności od wyniku transakcji jej strona - zleceniodawca zanotuje dochód albo stratę.
Nie ma wątpliwości, iż dochód osiągany na tych transakcjach powinien być opodatkowany. Wątpliwość powstaje natomiast co do sposobu opodatkowania dochodu osiąganego przez osoby fizyczne nieprowadzące działalności gospodarczej: czy jest opodatkowany w sposób zryczałtowany, czy na zasadach ogólnych.
Za zryczałtowanym opodatkowaniem tych dochodów wydaje się przemawiać fakt, iż można te dochody uznać za dochody od środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku podatnika lub w innych formach (...) inwestowania, prowadzonych przez podmiot uprawniony na podstawie odrębnych przepisów (...), co powinno w konsekwencji implikować opodatkowaniem na podstawie art. 30 ust. 1 pkt 1b ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (DzU z 2000 r. nr 14, poz. 176, z późn. zm.).
Za zryczałtowanym opodatkowaniem przemawia również wykładnia systemowa przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, z których wynika opodatkowanie w sposób zryczałtowany takich dochodów, jak dochody z tytułu odsetek, dyskonta czy z tytułu udziałów w funduszach kapitałowych.
Z punktu widzenia ekonomicznego nie ma różnicy, czy podatnik inwestuje w formie pochodnych instrumentów zabezpieczających przed ryzykiem walutowym i ryzykiem stopy procentowej, czy w formie lokaty bankowej, czy kupna udziału w funduszu kapitałowym (z których zyski są opodatkowane podatkiem ryczałtowym).
Za opodatkowaniem na zasadach ogólnych przemawia natomiast brak zamieszczenia w przepisach dot. opodatkowania zryczałtowanego jasnego postanowienia co do objęcia tym podatkiem dochodów w zakresie pochodnych instrumentów zabezpieczających przed ryzykiem walutowym i ryzykiem stopy procentowej.
Opodatkowanie na zasadach ryczałtowych jest wyjątkiem od zasady powszechności opodatkowania. Wobec utrwalonej zasady, iż wyjątki nie podlegają wykładni rozszerzającej, to wobec braku jasnego postanowienia, iż dochody osiągane przez osoby fizyczne nieprowadzące działalności gospodarczej w wyniku zawierania transakcji w zakresie pochodnych instrumentów zabezpieczających przed ryzykiem walutowym i ryzykiem stopy procentowej mogą być opodatkowane podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych.
Wobec możliwości powstania rozbieżności interpretacyjnych i braku jednoznaczności przepisów podatkowych proszę o zajęcie stanowiska w powyższej sprawie i rozważenie dokonania przez ministra finansów wykładni przepisów prawa ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych w tym zakresie w trybie art. 14 Ordynacji podatkowej.
Z poważaniem
Poseł Romuald Ajchler
Warszawa, dnia 9 maja 2003 r.